Rusi dolaze...

24 April 2005

Vanja Calovic, izvrsni direktor MANS-a

Vanja Calovic, izvrsni direktor MANS-a, crnogorske nevladine organizacije, za OW SEE portal komentarise trenutnu situaciju na polju privatizacije u Crnoj Gori kao i zapanjujuce slicnosti sa procesom tranzicije u Rusiji odakle dolazi vecina investitora koji ulazu svoj kapital u crnogorske kompanije.

Sto je to toliko karakteristicno za Rusiju kada govorimo o procesu privatizacije, tj. prelaska na trzisnu privredu?

Rusija je bila sampion ne samo po dubini bijede i patnji tokom prelaska na trzisne odnose, vec i po duzini tog procesa. Osnovna karakteristika ruske tranzicije je brzo bogacenje malog broja ljudi na racun vecine siromasnih. Tako nastalu �elitu� ruska javnost naziva oligarsima koji nisu samo bogati, vec koriste sva dostupna sredstva, ukljucujuci i politiku, pa srastaju sa vlascu, stvarajuci uslove za protivzakonito djelovanje, ili za koriscenje nesavrsenog ruskog zakonodavstva za basnoslovno bogacenje na racun ostatka drustva.

Prema knjizi Jevgenija Primakova, bivseg predsjednika Vlade Rusije, koju u predgovoru crnogorskom izganju, Milo Djukanovic, predsjednik Vlade Crne Gore toplo preporucuje crnogorskim citaocima, ruski oligarsi imaju veliki uticaj na vladajuce strukture i neposredno ucestvuju u koncipiranju za njih pogodne ekonomske i kadrovske politike.

Primakov kaze da su u Rusiji drzavni predstavnici clanovi odbora direktora vise kompanija, sto im omogucava mahinacije koje dovode do smanjenja vrijednosti drzavnih preduzeca u cilju ostvarivanja interesa oligarha. On ukazuje na rasirenu korupciju u procesu privatizacije, monopolizaciju trzista i izvlacenje kriminalne dobiti sirokih razmjera kroz kupovinu prirodnih monopola, sto dovodi do pljacke drustva u cjelini. U Rusiji nakon privatizacije dolazi do otpustanja radnika otudjivanja imovine kroz finansijske i druge mahinacije, kao i necjelishodnog koriscenja drzavnih investicionih sredstava i kredita od strane privatizovanih preduzeca.

Kakav uticaj je rusko iskustvo imalo na nacin na koji je vodjen proces privatizacije u Crnoj Gori?

Ruski zvanicnici su u toku procesa privatizacije Kombinata aluminijuma neskriveno lobirali za Rusal protiv cijeg vlasnika, Deripaske su podignute brojne krivicne prijave u SAD, Svajcarskoj, Irskoj i Djevicanskim Ostrvima zbog nepostovanja ugovora i to preko sumnjivih off shore kompanija. Sama ruska vlada nije mogla da iskontrolise Deripasku vec joj je duzan oko milijardu dolara godisnje na ime poreza i to za posljednjih pet godina. Ruske vlasti su neskriveno lobirale za firmu koja ce ocigledno postati vlasnik najznacajnijeg crnogorskog preduzeca, a po tom osnovu obezbijediti i uticaj na politicke strukture, po vec poznatom, ruskom receptu.

S obzirom na brojne afere koje su pratile nas proces privatizacije, stice se utisak da je zazivjela �dobra praksa� ruske privatizacije, posebno nakon dolaska ruskih investitora koji �promovisu� pravila ruske tranzicije. Veci dio crnogorske javnosti nije zadovoljan kvalitetom i nacinom procesa privatizacije, vec ga, kao i ruska javnost, percipira radije kao prifatizaciju, a ne prihvatizaciju. Ipak, Vlada ne pokazuje spremnost da izvrsi neophodne promjene nacina sprovodjenja tog procesa cime bi obezbijedila zastitu javnog interesa.

Zacudjuje da predsjednik crnogorske Vlade nije preuzeo pozitivna iskustva u borbi protiv korupcije koja je Primakov detaljni elaborirao u knjizi za koju Djukanovic navodi da je �poucna za sve one koji se bave bilo kakvim drzavnim poslovima u zemljama u tranziciji�. Upravo suprotno, najvisi crnogorski zvanicnici inteziviraju komunikaciju i saradnju sa ruskim vlastima, na koje, prema rijecima Primakova, snazno uticu kriminogene strukture nastale u procesu tranzicije.

Kakve to moze imati implikacije za Crnu Goru u buducnosti?

Privatizacija KAP-a od strane ruskog oligarha koji je novac stekao preko noci znaci privatizaciju Crne Gore, jer se ni Rusija ne uspijeva oduprijeti uticaju finansijskih mocnika, a kamoli Crna Gora koja ne moze da obezbijedi ni postovanje sprovodjenja privatizacionih ugovora od daleko manjeg znacaja za drzavu. Plisani odgovor Vlade na diplomatski skandal koji je prethodio prodaji KAP-a potvrdio je snagu interesnih struktura oko KAP-a. Cuvena proslava dogovora o prodaji pred mnogobrojnom publikom pokazala je koliki znacaj se pridaje sudu javnosti i kako se donose odluke od presudnog znacaja za Crnu Goru.

Uostalom, Sergej Sojgu, ruski ministar za vanredne situacije je javno saopstio da Rusija nije postavljala pitanje da li nasi biznismeni kod njih peru pare zaradjene na ratu, pa se izgleda i od Crne Gore ocekuje da cuti.